Nörobilim, Nöroteknoloji, Yalan Tespiti ve Etik

Number: 3 September 1, 2012
  • Mehmet Ergen
  • Yeşim Işıl Ülman
EN TR

Nörobilim, Nöroteknoloji, Yalan Tespiti ve Etik

Öz

Hukuk ve güvenlik hizmetinden sorumlu kurumlar yalan ifadenin, bilime dayalı kanıtlarla tespit edilebilirliği üzerine çalışmaları her zaman ilgiyle takip etmişlerdir. Poligrafiden günümüze yalanın tespiti için kullanılan cihaz ve yöntemlerin optimizasyonu ve yeni araçların yalan tespiti için uyarlanması süreci devam etmektedir. Yeni araçlar arasında fonksiyonel manyetik rezonans görüntülemenin fMRG ileri teknoloji içermesi, pahalı olması ve sofistike değerlendirmeler içermesi sonuçlarının güvenilirliğini abartılı göstermekte ve büyük ilgi görmektedir. Günümüzde fMRG ile yalan tespiti ticari bir hizmet olarak arz edilmeye başlanmıştır. Vokal stres analizi, yüksek çözünürlüklü kameralar ile görüntü analizi yöntemleri gibi daha yeni yöntemler dahil yalan tespit yöntemleri ele alındığında kimi yöntemin başarısı tatmin edici olmamakta, kimi yöntemin ise %90’a yaklaşan başarısı laboratuvar ortamında simülasyon yapan gönüllülerden elde edilmiş veriler ile sınırlı kalmaktadır. Yalan ifadenin saptanmasına yönelik uygulamalar hakkında eldeki veriler, bu görüntüleme yöntemlerinin tam olarak geçerliğine, güvenilirliğine ve kullanılabilirliğine henüz olanak vermemektedir. Etik yönden tartışma yaratan iki konu, geçerliği tam olarak kanıtlanmamış bu tespit yöntemlerinin insan üzerinde uygulama alanı bulması ve kişinin bilişsel düşünce süreçlerine izinsiz, iradesi dışında girilebilmesidir. Nöroetiğin “bilişsel özgürlük” kavramıyla dikkat çektiği bu sorun alanında uygulamalar henüz, toplumsal ve kamusal anlamda yeterince tartışılmış ve cevaplanmış değildir. Yalan tespit tekniklerine toplumda var olan ilgi ve merakın yükselmesi ile tartışmalı noktaların genişleyerek artacağı öngörülebilir

Anahtar Kelimeler

References

  1. 1. Vrij A. Detecting lies and deceit: The psychology of lying and its implications for professional practice. Chichester: Wiley, 2000: 1-20.
  2. 2. Ekman P. Telling Lies: Clues to Deceit in the Marketplace, Politics, and Marriage. 4th Edition, New York: W. W. Norton & Co., 2009: 25-42.
  3. 3. Vrij A, Mann S. Telling and detecting lies in a high-stake situation: The case of a convicted murderer. Appl Cog Psychol 2001; 15:187-203.
  4. 4. Drummond P, Lance J. Facial flushing and sweating mediated by the sympathetic nervous system. Brain 1987; 110:793-803.
  5. 5. Sokolov EN, Cacioppo JT. Orienting and defense reflexes: Vector coding the cardiac response. In: Lang PJ, Simons RF, Balaban MT Eds. Attention and Orienting: Sensory and Motivational Processes. Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates 1997, pp. 1-22.
  6. 6. Kleinmuntz B, Szucko JJ. Lie detection in ancient and modern times: A call for contemporary scientific study. Am Psychol 1984; 39:766-776.
  7. 7. Lykken DT. A tremor in the blood: Uses and abuses of the lie detector. 2nd edition, New York: Plenum, 1998: 26-51.
  8. 8. Reid JE. A revised questioning technique in lie-detection tests. J. Crim. Law Criminol 1947; 37:542-547.

Details

Primary Language

Turkish

Subjects

-

Journal Section

-

Authors

Mehmet Ergen

Yeşim Işıl Ülman

Publication Date

September 1, 2012

Submission Date

-

Acceptance Date

-

Published in Issue

Year 2012 Number: 3

EndNote
Ergen M, Ülman YI (September 1, 2012) Nörobilim, Nöroteknoloji, Yalan Tespiti ve Etik. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 3 149–156.